Ιππόδαμος  ο  Μιλήσιος

        ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ  ΙΣΤΟΡΙΑΣ  ΤΗΣ  ΤΕΧΝΗΣ  ΤΟΥ  8ου  ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ  ΠΕΙΡΑΙΑ

                                                                                                                                                                                                                                              

  ΚεντρικΗ σελΙδα

  ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

  ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ                  ΠΡΟΓΡΑΜΜΑta

  ΒΑΣΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

   ΚΥΚΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ

  ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ

  ΑΙΘΟΥΣΩΝ                       

  ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

  ΠΟΛΕΙΣ

  ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ                   ΕΚΔΟΣΕΙΣ

  ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ - ΝΕΑ

                                                    

<    >

                                                      ΟΙ ΑΦΙΣΕΣ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΣ

 

     Οι αφίσες μας αποδίδουν περιληπτικά με λόγο και εικόνα το περιεχόμενο του κάθε προγράμματος ή ενός συνόλου προγραμμάτων και αποτελούν εμβληματικό στοιχείο τους.  

   Για το σχεδιασμό της αφίσας αξιοποιήθηκε το προσφορότερο και το πλέον χαρακτηριστικό στοιχείο του κάθε προγράμματος σε μια λειτουργία υπαινικτική, ώστε να αποτελέσει τον άξονα για την οργάνωσης της (π.χ. η νομισματοκοπία για τις αρχαίες ελληνικές αποικίες της Κάτω Ιταλίας ή το κυρίαρχο χρώμα του βάθους, στη ζωγραφική κάθε εποχής, για την Ιστορία της Τέχνης ή ο λέων του Αγ. Μάρκου για την επικράτεια της Βενετίας).

     Για τη σύνθεση των στοιχείων της κάθε αφίσας (εικόνες, κατόψεις, χάρτες, κείμενα κλπ.) χρησιμοποιήσαμε μια σειρά από σχήματα και άξονες, όπως η πυραμίδα, η διαγώνιος, οι χιαστί άξονες αλλά και απλή παρατακτική διάταξη. Στόχος μας ήταν να παρουσιάσουμε με σαφήνεια, απλότητα και οργανωμένα, χωρίς ιλουζιονισμούς και διακοσμητική διάθεση, τα βασικά στοιχεία των προγραμμάτων.

    Οι διαστάσεις της αφίσας (100Χ70 εκ.) και η επεξεργασία της συνέβαλαν στο να ξεπεραστεί ο συνήθως εφήμερος χαρακτήρας της, να αποκτήσει κάποια «μνημειακότητα» και οι αφίσες στο σύνολό τους να καταγράψουν τη διαδρομή του Εργαστηρίου μας καθώς και τους  βασικούς διδακτικούς στόχους και τις μεθοδολογικές αρχές του.

                                                                                         

   

Στην πρώτη αφίσα παρουσιάζονται  τα βασικά προγράμματα του εργαστηρίου που αποτελούν «τη συνολική πρόταση σύνδεσης του αναλυτικού προγράμματος των φιλολογικών μαθημάτων με  εκπαιδευτικά προγράμματα σε αρχαιολογικούς / ιστορικούς χώρους και μουσεία» που καλύπτει τον τριετή κύκλο του Γυμνασίου. Οι κατόψεις, τα τοπογραφικά ή οι σχεδιαστικές αναπαραστάσεις για κάθε χώρο, όπως έχουν διαμορφωθεί για τις ανάγκες του προγράμματος, με τον τίτλο του  είναι τα   βασικά στοιχεία της αφίσας  και διατάσσονται παρατακτικά με χρονολογική σειρά σχηματίζοντας ένα κάνναβο. Οι αρχαιολογικοί / ιστορικοί χώροι που έχουμε επιλέξει για τα προγράμματά μας είναι οι εξής: 1. Για την πρώτη τάξη: η Ακρόπολη των Μυκηνών,  η Αγορά της Αρχαίας Αθήνας και  η Ακρόπολη της Αθήνας, 2. Για τη Δευτέρα τάξη:  τα τείχη της αρχ. Αθήνας, τα ρωμαϊκά μνημεία της Αθήνας και  η Μονή Καισαριανής, 3. Για την Τρίτη τάξη: το  θέατρο και το Ιερό του Διονύσου με τα χορηγικά μνημεία, τα οθωμανικά μνημεία της Αθήνας και το Ναύπλιο με τα μνημεία της βενετοκρατίας, της τουρκοκρατίας, της καποδιστριακής και οθωνικής περιόδου.

 

Οι επόμενες επτά (7) αφίσες παρουσιάζουν την «Τετραλογία της Ιταλίας», δηλαδή τα εκπαιδευτικά προγράμματα που με αφετηρία το Αναλυτικό Πρόγραμμα και βασικό θεματικό άξονα την ιστορία της τέχνης αναπτύσσονται σε τέσσερις βασικές γεωγραφικές και ιστορικές ενότητες της γειτονικής χώρας μόνο για μαθητές της Γ ΄ τάξης, που έχουν πάρει μέρος σε όλα τα προγράμματα που παρουσιάζει η πρώτη αφίσα.

 

                                                                   

  Το πρώτο πρόγραμμα που αναπτύχθηκε στην Ιταλία έχει τον τίτλο « Από τον Ιππόδαμο στον Μπραμάντε» και βασικός θεματικός του άξονας είναι οι μετασχηματισμοί της πόλης από την Αρχαιότητα μέχρι την εποχή της Αναγέννησης. Ο Ιππόδαμος, ο καινοτόμος πολεοδόμος της Αρχαιότητας, που ρυμοτόμησε την πόλη μας στα κλασσικά χρόνια και ο Ντονάτο Μπραμάντε που πολεοδόμησε τη Ρώμη κατά την Αναγέννηση ορίζουν το θέμα μας χρονικά και τοπικά. Το πρόγραμμα διαρθρώνεται σε έξι (6) υποπρογράμματα που οπτικοποιούνται με  κατόψεις, σχεδιαστικές αναπαραστάσεις πόλεων  ή εμβληματικά έργα τέχνης για κάθε μετασχηματισμό που υφίσταται η πόλη.   Η παρουσίαση όλων των στοιχείων της αφίσας είναι παρατακτική και αρχίζει με το   σχέδιο του  Ι. Τραυλού της ιπποδάμειας χάραξης του Πειραιά, όπου μπορούμε να δούμε το πρώτο υποθέμα του προγράμματος, δηλαδή την οργάνωση του χώρου με κάθετα τεμνόμενους δρόμους κατά το ιπποδάμειο πολεοδομικό σύστημα. 

Το δεύτερο υποθέμα «Πομπηία: ένα  παράδειγμα ρωμαϊκής πόλης του 1ου αι. μ. Χ. Η  οργάνωση του χώρου:  πολεοδομία, δημόσιος και ιδιωτικός χώρος» δηλώνεται στην αφίσα με  ένα  ψηφιδωτό δάπέδο από την οικία του τραγικού ποιητή. Η επιλογή του συγκεκριμένου ψηφιδωτού με παράσταση ενός σκύλου-φύλακα κρίθηκε η πιο κατάλληλη για να δηλώσει την εκλεπτυσμένη αστική ζωή της Πομπηίας.

Στη συνέχεια το Πάνθεον, κορυφαίο αρχιτεκτονικό έργο των αυτοκρατορικών χρόνων,  που με το περίκεντρο σχήμα του μας εισάγει στην εποχή του ενός θεού και του ενός απόλυτου άρχοντα, είναι το έμβλημα του υποθέματός μας «Η αρχιτεκτονική στην υπηρεσία της αυτοκρατορικής ιδεολογίας» που μας απασχόλησε στη μελέτη της Ρώμης των αυτοκρατορικών χρόνων με τα κτίρια μεγάλης κλίμακας με στόχο τη κοινή ωφέλεια ή την επίδειξη του μεγαλείου της αυτοκρατορίας.

Ένα σύνολο διαφόρων τύπων σταυρού και χριστογραμμάτων, του κυριότερου συμβόλου της θριαμβεύουσας θρησκείας, που θα μετασχηματίσει την μορφή των πόλεων,  μας εισάγει στο επόμενο θέμα «Από τις κατακόμβες στο θρίαμβο του Χριστιανισμού», οπότε το κέντρο της ζωής στην πόλη είναι τα μεγάλα συγκροτήματα των παλαιοχριστιανικών βασιλικών που σιγά-σιγά διαλύουν το παλαιό ορθογώνιο κανονικό σχεδιασμό των πόλεων δημιουργώντας νέο πολεοδομικό ιστό που θα κυριαρχήσει στο Μεσαίωνα.

Η  σχεδιαστική αναπαράσταση μιας πόλης στον Ώριμο Μεσαίωνα (Rottweil 12ος -13ος αι.). μας δείχνει το φρουριακό χαρακτήρα της , την πυκνή δόμηση, το ασφυκτικό περιβάλλον, τη φαινομενικά ακανόνιστη πολεοδομία και τον καθεδρικό ναό που κυριαρχεί με το μέγεθός του.

Και η παρουσίαση των μετασχηματισμών της πόλης κλείνει με  «τη Ρώμη της Αναγέννησης».  Το αρχιτεκτόνημα που έχει επιλεγεί για να υποδηλώσει το νέο μετασχηματισμό της πόλης είναι το Τεμπιέτο, ένας μικρός περίκεντρος ναός στον τόπο του μαρτυρίου του Αποστόλου Πέτρου, έργο του Ντ. Μπραμάντε που παραπέμπει  στην Τσιτά Ιντεάλε, στόχο των αρχιτεκτόνων  της Αναγέννησης. (Σημειωτέον ότι το σχολείο της Ρώμης με το οποίο αδελφοποιήθηκαμε, για να μπορέσουμε να πραγματοποιήσουμε αυτό το πρόγραμμα, έφερε την επωνυμία Scuola media statale Ntonato Bramante).  Με βάση λοιπόν αυτούς τους έξι (6) σταθμούς  κατανοήσαμε και παρουσιάσαμε τους  μετασχηματισμούς  της πόλης από την Αρχαιότητα μέχρι την Αναγέννηση .

 

                                                                                  

Το δεύτερο μέρος της «τετραλογίας» έχει τον τίτλο « Από τον Ευριπίδη στον Πιραντέλο». Αφετηρία μας ο Ευριπίδης «που γέρασε ανάμεσα στη φωτιά της Τροίας και στα λατομεία της Σικελίας». Το νήμα που ξετυλίγει με την τραγωδία «Ελένη» ο δικός μας Ευριπίδης από τη Σαλαμίνα μας οδηγεί σ΄ έναν άλλον ομότεχνό του , τον Λουίτζι Πιραντέλο, μεγάλο θεατρικό συγγραφέα του 20ου αι. καταγόμενο από τη Σικελία και μάλιστα από τον ελληνικό Ακράγαντα. Οι δύο μεγάλοι δραματουργοί οριοθετούν την πορεία μας στο χώρο και στο χρόνο. Οι μορφές τους, μαρμάρινη προτομή του Ευριπίδη και ασπρόμαυρη φωτογραφία του Λ. Πιραντέλο, πλαισιώνουν το κεντρικό στοιχείο της αφίσας που είναι η κάτοψη του Διονυσιακού θεάτρου και του Ιερού του Διονύσου στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης και σχηματίζουν ένα διαγώνιο άξονα  με το κράνος- κρανίο-προσωπίδα που καλύπτει μέρος της ορχήστρας και του κοίλου ( Η σύνθεση των στοιχείων της αφίσας  είναι  υποτακτική με ένα  κεντρικό στοιχείο, το διονυσιακό θέατρο, γύρω στο οποίο διατάσσονται υποτακτικά σε διαγώνιο άξονα τα υπόλοιπα).  Συμπληρωματικά των εικονιστικών στοιχείων είναι τα αποσπάσματα από την «Ελένη» (με έμμεσες αναφορές στη Σικελική εκστρατεία και στην τύχη των ανθρώπων) καθώς  και από λόγο του Πιραντέλο που εκφράζει τη σχέση του με την Ελλάδα και τον πολιτισμό της.

Αλλά εκτός από αυτήν την  κεντρική  αφίσα  για το  παραπάνω εκπαιδευτικό  πρόγραμμα εκδόθηκαν και δύο άλλες αφίσες, οι οποίες παρουσιάζουν τα δύο βασικά υποθέματα του προγράμματος και μπορούν να χρησιμοποιηθούν  ως εποπτικά μέσα διδασκαλίας  στο μάθημα  της δραματικής ποίησης στη  Γ΄ τάξη και. της αρχαίας ιστορίας στην  Α΄ τάξη.

Η μία, που θα μπορούσε να θεωρηθεί δίδυμη (ή παραλλαγή) της εμβληματικής αφίσας του προγράμματος, παρουσιάζει το θέμα «Αθήνα-Συρακούσες: Η τραγωδία ως τέχνη και ως ιστορία» με κεντρικό , κυρίαρχο, στοιχείο την κάτοψη του Διονυσιακού θεάτρου και του Ιερού του Διονύσου στη νότια πλαγιά της Ακρόπολης  πλαισιωμένη αυτή τη φορά από τις μαρμάρινες προτομές του Θουκυδίδη (επάνω) και του Ευριπίδη (κάτω) οι οποίες δημιουργούν ένα διαγώνιο άξονα με το κράνος-κρανίο –προσωπίδα που κατέχει μέρος της ορχήστρας και του κοίλου. Δύο αποσπάσματα από την  αρχή και το τέλος των Σικελικών του Θουκυδίδη (αιτία και αποτέλεσμα της Σικελικής Εκστρατείας) καταδεικνύουν το έργο του Θουκυδίδη ως παράλληλο κείμενο για την «Ελένη», όπου ο  Ευριπίδης καταγγέλλει έναν «άδικο» και αδικαιολόγητο πόλεμο με συχνές έμμεσες αναφορές στα γεγονότα της Σικελίας. Εκτός λοιπόν από τον Ευριπίδη και  τον Πιραντέλο, ήταν και ο Θουκυδίδης οδηγός μας από την Αθήνα στις Συρακούσες, δυο πόλεις που καλλιέργησαν με πάθος το λογοτεχνικό είδος της τραγωδίας , το κατέστησαν πράξη βαθύτατα πολιτική και τέλος το βίωσαν ως ιστορία.  Ο λόγος του Θουκυδίδη μας έδειξε το δρόμο  από την Πνύκα και  το Φάληρο στην Έγεστα, στον Σελινούντα και στις Συρακούσες , χώρους όπου εκτυλίχθηκε η τραγωδία της Αθήνας.

Η άλλη αφίσα, σχετική με το δεύτερο υποθέμα του εν λόγω προγράμματος, χαρτογραφεί τις αρχαίες ελληνικές αποικίες στην Κ. Ιταλία και Σικελία. Στη σύνθεση αυτής της αφίσας, που αποδείχθηκε ιδεώδες εποπτικό μέσο για τη διδασκαλία του Β΄ Ελληνικού Αποικισμού στην Α΄ τάξη,   αξιοποιήσαμε την εξαιρετική νομισματοκοπία των ελληνικών αποικιών της Κ. Ιταλίας και Σικελίας και έτσι δίπλα σε κάθε πόλη, εκτός από τη χρονολογία ίδρυσής της, υπάρχει το νόμισμά της, το κατ΄ εξοχήν εμβληματικό της σύμβολο και στοιχείο της ανεξαρτησίας της.

 

                                                                  

Η επόμενη (6η) αφίσα παρουσιάζει το τρίτο μέρος της «Τετραλογίας της Ιταλίας» με τον τίτλο   « Το κόκκινο της Πομπηίας, το χρυσό της Ραβέννας, το μπλε του Τζιόττο. Τρία χρώματα, τρεις κόσμοι, τρεις εποχές». Βασικός  στόχος αυτού του εκπαιδευτικού  προγράμματος είναι να κατανοήσουν οι μαθητές την πορεία της τέχνης και βασικές της έννοιες μέσα από ένα εισαγωγικό κύκλο μαθημάτων στην Ιστορία της Τέχνης ή πιο απλά με μια σειρά μαθημάτων που  ενοποιεί όσα περί τέχνης έμαθαν οι μαθητές στο πλαίσιο του μαθήματος της Ιστορίας και στις τρεις τάξεις του Γυμνασίου. Τα τρία χρώματα παραπέμπουν στην τριμερή διαίρεση της Ιστορίας ταυτίζοντας κάθε περίοδο με ένα χρώμα. Το χρώμα αυτό αποτελεί το φόντο στα έργα της ζωγραφικής, αλλά εκφράζει παράλληλα και την αντίληψη για το χώρο – λιγότερο ή περισσότερο ρεαλιστική – που είχε η κάθε εποχή. Ο τίτλος αναπτύσσεται σε όλο το σώμα της αφίσας  παρακολουθώντας και σχολιάζοντας τα ζωγραφικά παραδείγματα και καθιστά αντιληπτή την έννοια της εξέλιξης από την Αρχαιότητα στο Μεσαίωνα και από το Μεσαίωνα στους Νέους Χρόνους.

Τα ζωγραφικά έργα που επελέγησαν για να δηλώσουν τον κόσμο και την τέχνη κάθε εποχής διατάσσονται παρατακτικά και είναι τα εξής:

 Α. Για την Αρχαιότητα μία τοιχογραφία από την Πομπηία, αφού εκεί  διασώθηκαν  τα καλύτερα και αρτιότερα έργα που συνοψίζουν τις κατακτήσεις της αρχαίας  ζωγραφικής. Πρόκειται για  ένα τμήμα από την τοιχογραφία στη Βίλλα των Μυστηρίων, όπου σε κόκκινο φόντο παριστάνεται ένα είδος τελετουργικής μύησης στη διονυσιακή λατρεία.

 Β. Για τη Μεσαιωνική- Βυζαντινή εποχή  ένα ψηφιδωτό από τα μεγάλα σύνολα της προεικονομαχικής περιόδου στη Ραβέννα. Είναι πέντε μαρτύρισσες από την μεγάλη πομπή που κατευθύνεται προς την ένθρονη Παναγία στον Άγιο Απολλινάριο το Νέο. Το χρυσό του βάθους αποδίδει ένα χώρο υπερβατικό βασικό χαρακτηριστικό της τέχνης του Μεσαίωνα.

 Γ. Για τους νέους χρόνους ένα έργο  του Τζιόττο (προδρόμου της αναγεννησιακής τέχνης) όπου φαίνονται τα στοιχεία (εμπειρική ψευδαίσθηση βάθους, ογκηρές μορφές ,έκφραση συναισθημάτων κλπ.) που οδηγούν από τη βυζαντινή τεχνοτροπία (maniera greca) στην νέα αντίληψη της αναγεννησιακής τέχνης  (maniera latina).

 

                                                                                     

 

Η έβδομη και τελευταία αφίσα ολοκληρώνει την «τετραλογία της Ιταλίας» παρουσιάζοντας το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Γεια σου, χαρά σου, Βενετιά…» Ν. Γκάτσος: Η Αναγέννηση στη Β. Ιταλία. Βενετία και Ελληνισμός. Οι απόηχοι της Αναγέννησης στις βενετοκρατούμενες ελληνικές περιοχές. Ο τίτλος είναι δανεισμένος από στίχο ποιήματος-τραγουδιού του Ν. Γκάτσου και κατά τη γνώμη μας   συνοψίζει με ένα τρόπο ποιητικό το περιεχόμενο του προγράμματός μας, φανερώνοντας μέσω του συγκεκριμένου χαιρετισμού τη μεγάλη οικειότητα και το θαυμασμό του ελληνισμού προς τη Βενετία. Με αφετηρία τα μαθήματα της Ιστορίας (Αναγέννηση , Βενετοκρατία) και της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (Κρητική Λογοτεχνία) το πρόγραμμα έχει ως βασικούς στόχους να κατανοήσουμε α. ιστορικά θέματα (πώς αναπτύχθηκε η θαλασσοκρατία της Βενετίας), β. θέματα τέχνης (την Αναγέννηση στη Βενετία και ποια στοιχεία τη συνθέτουν) και γ. ποιος είναι ο ρόλος του Ελληνισμού σε όλα αυτά.

                                                                                  

 

                                                                                                                                                                ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ  ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ