Ιππόδαμος  ο  Μιλήσιος

        ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ  ΙΣΤΟΡΙΑΣ  ΤΗΣ  ΤΕΧΝΗΣ  ΤΟΥ  8ου  ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ  ΠΕΙΡΑΙΑ

 

  ΚεντρικΗ σελΙδα

  ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

  ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ                  ΠΡΟΓΡΑΜΜΑta

  ΒΑΣΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

   ΚΥΚΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ

  ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ

  ΑΙΘΟΥΣΩΝ                       

  ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

  ΠΟΛΕΙΣ

  ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ                   ΕΚΔΟΣΕΙΣ

  ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ - ΝΕΑ

                                                    

<     >                       ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

                                      

                    ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΠΠΟΔΑΜΟ ΣΤΟΝ ΜΠΡΑΜΑΝΤΕ:

        Οι μετασχηματισμοί της πόλης από την κλασική Αρχαιότητα μέχρι την Αναγέννηση και το Μπαρόκ

     

                          

Εισαγωγή

 

 

 

 

 

 

Γενικά

χαρακτηριστικά

 

 

 

 

Οι δύο τύποι

της πόλης

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Ένα μοντέλο

ανάλυσης

της πόλης

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Βασικός στόχος του

προγράμματος

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Άλλοι στόχοι του

προγράμματος

 

 

 

   Η δημιουργία και η ανάπτυξη των πόλεων είναι συνυφασμένη με την πρόοδο του ανθρώπου και με κορυφαίες στιγμές της ιστορίας. Οι πρώτες "πόλεις " γύρω στο 8000 π.Χ. οριοθέτησαν την αρχή του πολιτισμού (Ιεριχώ, Τσατάλ Χουγιούκ). Οι πόλεις της αρχαίας Ελλάδας συνδέονται με μια κορυφαία στιγμή της Αρχαιότητας, όπως και το φαινόμενο της αστικοποίησης του ρωμαϊκού κόσμου. Τέλος οι ιταλικές πόλεις - κράτη της Αναγέννησης οδήγησαν την Ευρώπη στη Νεότερη εποχή.

   Σε όλες τις εποχές οι πόλεις είχαν κοινά χαρακτηριστικά, όπως η επιδίωξη της ελευθερίας, της αυτονομίας και της αυτάρκειας. Η ύπαρξη δημοσίων κτιρίων και χώρων καθώς και η ύπαρξη δικτύων (επικοινωνίας, ύδρευσης, αποχέτευσης) ήταν βασικά τους στοιχεία.

 

   Δύο βασικοί τύποι πόλης διακρίνονται σε κάθε εποχή:

Α. αυτός με την τυχαία, φυσική ή θεοκρατική ανάπτυξη (ακανόνιστος) και

Β. ο ορθολογικά σχεδιασμένος εξαρχής (κανονικός).

   Ενώ σε κάθε ιστορική περίοδο συνυπάρχουν οι δύο τύποι ένας από αυτούς υπερισχύει και δεσπόζει. Στην Αρχαιότητα οι πόλεις που προέρχονται από "συνοικισμό" ακολουθούν τον τύπο της φυσικής ανάπτυξης (Αθήνα, Ρώμη), ενώ οι αποικιακές πόλεις την κανονική - ορθολογική ανάπτυξη με βάση τον εκ των προτέρων σχεδιασμό (η πιο γνωστή παραλλαγή αυτού του τύπου το ιπποδάμειο σύστημα π. χ. ο Πειραιάς, η Πομπηία). Κατά το Μεσαίωνα κυριαρχεί ο ακανόνιστος, φυσικά αναπτυγμένος τύπος πόλης (κυκλοτερής ή γραμμικός τρόπος ανάπτυξης π. χ. η Ασίζη). Στην Αναγέννηση ο επιδιωκόμενος τύπος πόλης απαιτεί χάραξη νέων ευθειών οδών για το μετασχηματισμό της μεσαιωνικής πόλης σε ένα ορθολογικό τύπο πόλης (π.χ. η Ρώμη) ή τη δημιουργία εξαρχής σχεδιασμένων πόλεων με συμμετρικό σχήμα και κανονικό οδικό δίκτυο (τύπος Τσιτά Ιντεάλε, π.χ. Παλμανόβα).

 

   Για την  προσέγγιση και ανάλυση κάθε τύπου πόλης με στόχο την κατανόηση και την πρόσληψη του χώρου, αποφασιστικής σημασίας είναι τα παρακάτω στοιχεία:

Α. Το φυσικό περιβάλλον, ευρύτερο (θάλασσα, βουνά, πορθμοί, κόλποι, διαβάσεις κλπ.)και στενότερο (ορόσημα εντός αυτής, δηλαδή ποτάμια, πηγές, λόφοι κλπ.)

Β. Το ανθρωπογενές περιβάλλον με τα βασικά στοιχεία οργάνωσής του: 1. τα όρια και το σχήμα της πόλης (τείχη), 2. τα κέντρα της πόλης (ακροπόλεις, αγορές, φόρουμ, βασιλικές, καθεδρικοί ναοί, αναγεννησιακές πιάτσες), 3. τα δίκτυα της πόλης ( οδικά: δρόμοι, πύλες, γέφυρες, και δίκτυο ύδρευσης και αποχέτευσης), 4. η θέση των νεκροταφείων , και 5. τα ιερά που οριοθετούν το χώρο. Με αυτό τον τρόπο κατανοούμε την οργάνωση και τη χρήση του χώρου καθώς και τη θέση των βασικών λειτουργιών της πόλης.

 

  Βασικός  στόχος του προγράμματος «Από τον Ιππόδαμο στον Μπαμάντε» είναι να κατανοήσουμε τους  μετασχηματισμούς και τις φάσεις της πόλης από την Αρχαιότητα μέχρι την Αναγέννηση. Έτσι οι κύριοι σταθμοί αυτής της πορείας και τα παραδείγματα που βλέπουμε είναι τα εξής:

·        ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Α. Ελληνική κλασική αρχαιότητα: Αθήνα – Πειραιάς.  Αφετηρία μας είναι η πόλη μας, ο Πειραιάς όπου  υπάρχουν όλα τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν το λεγόμενο «ιπποδάμειο σύστημα»: δρόμοι κάθετα τεμνόμενοι μεταξύ τους που σχηματίζουν κανονικά παραλληλόγραμμα "οικοδομικά τετράγωνα" και δημιουργούν ιδιοκτησία βασισμένη στην αρχή της ισομοιρίας και ένα συγκεκριμένο τύπο κατοικίας και τέλος το σημαντικότερο στοιχείο, τη διάκριση του δημόσιου και ιδιωτικού χώρου.

Β. Ρωμαϊκή αρχαιότητα: Πομπηία, Όστια, Ρώμη. Η βάση για τον ορθολογικό σχεδιασμό πόλεων, το «ιπποδάμειο σύστημα»,  εξελίχτηκε στα Ρωμαϊκά χρόνια με πρότυπο την οργάνωση του ρωμαϊκού στρατοπέδου (castrum) με βάση τους δύο βασικούς οδικούς άξονες το cardo maximus (B N) και το  decumanus maximus (Α - Δ) στη διασταύρωση των οποίων ήταν το κέντρο της πόλης, το Forum.

·        ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ

Α. Παλαιοχριστιανική περίοδος (4ος – 7ος αι. ): Ρώμη. Ο ορθολογικός ιστός της πόλης διαλύθηκε,   αφού  πυρήνας της οργάνωσης της πόλης έγιναν  οι βασιλικές και τα μαρτύρια μέσα και έξω από τα τείχη.  Η πόλη περιορίστηκε εντός στενού τείχους σε όρια ασφυκτικά. Η δόμηση ήταν  πυκνή, οι δρόμοι ελικοειδείς και δαιδαλώδεις  και οι συνθήκες υγιεινής πολύ κακές.

Β. Ώριμος Μεσαίωνας (8/10ος – 14ος αι.) : Ασίζη. Βασικό κέντρο της πόλης ήταν ο καθεδρικός ναός στον οποίο υποτασσόταν ολόκληρος ο πολεοδομικός ιστός και αποτελούσε σημείο αναφοράς για κάθε εκδήλωση (θρησκευτική, οικονομική, κοινωνική, ψυχαγωγική). Τον 13ο και 14ο αι. άρχισε να αναπτύσσεται και το πολιτικό κέντρο (δημαρχείο)παράλληλα με το θρησκευτικό ως αναγκαιότητα της αυτονομίας και ανεξαρτησίας που αποκτούν βαθμιαία οι πόλεις. Η πιάτσα (πλατεία) με πολιτική ή θρησκευτική λειτουργία ήταν το νέο κέντρο των πόλεων. Ενώ δε σημειώθηκε ουσιαστική μεταβολή στους δρόμους και τα τείχη. Από αυτό όμως το χρονικό σημείο του Ώριμου Μεσαίωνα άρχισε να διαμορφώνεται ο τύπος που θα καταλήξει στην αναγεννησιακή πόλη.

 

·        ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ (15ος – 16ος αι.): Ρώμη.

Παγιώθηκαν τα δύο κέντρα της πόλης, το πολιτικό και το θρησκευτικό σε μια κοινή ή σε δύο διαφορετικές πλατείες. Χαράχτηκαν νέοι, μεγάλοι και ευθείς δρόμοι για την άνετη κίνηση κατοίκων και αγαθών και τη σύνδεση των διαφόρων κέντρων της πόλης. Τα τείχη των πόλεων προσαρμόσθηκαν στη χρήση των πυροβόλων όπλων (τα ψηλά, λεπτά και κάθετα μεσαιωνικά τείχη με τους ψηλούς πύργους μετατράπηκαν σε χαμηλά, σκαρπωτά, μεγάλου πάχους και κανονικού σχήματος με καρδιόσχημους προμαχώνες).

 

   Άλλοι  στόχοι του  προγράμματος είναι: 

Α. Να καταδειχθεί η πόλη ως βασικός φορέας –κέντρο πολιτισμού και ανθρωπιστικών αξιών, 

Β.  Να μάθουμε τον τρόπο να βλέπουμε και να «διαβάζουμε» μια πόλη, να εντάξουμε στη σύγχρονη πόλη και στην καθημερινότητά μας τα μνημεία της Αρχαιότητας ως σημεία αναφοράς (τοπόσημα) και στοιχεία αστικού προσανατολισμού.

Γ. Τέλος  να εκτιμήσουμε  ιδιαίτερα το δημόσιο χώρο στον οποίο αναπτύσσεται ο διάλογος και οι συλλογικότητες και εγγράφεται η ιστορία.

                                                                                                                                                                ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ  ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ